اروند خبر/علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا در گفتگو با اروند خبر تاکید کرد: از نظر من، مسئله اصلی این مذاکرات صرفاً حل اختلافات هسته ای، رفع تحریم ها یا بازگشایی تنگه هرمز نیست؛ بلکه موضوع، بازتعریف رابطه ای است که در آن امنیت، بازدارندگی، حاکمیت ملی و توازن قدرت منطقه ای و بین المللی به یکدیگر گره خورده اند.
اروند خبر – علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا، در گفت وگو با اروند خبر اظهار داشت: « مشکل اصلی از نظر من این است که آمریکا همچنان تصور می کند می تواند با منطق فشار و اتکا به برتری نظامی، ایران را به تسلیم وادار کند؛ درحالی که برای ایران، این رویارویی و مقاومت در برابر آن، مسئله امنیت و بقاست. این اولویت با هیچ معیاری قابل چشم پوشی نیست و اساساً امکان کنار آمدن با آمریکا را در شرایطی که دیپلماسی بر مبنای فشار نظامی شکل بگیرد، از بین می برد.»
در ادامه بخشی از گفتگو علم صالح با اروند خبر را می خوانید؛
در موضوع اعتماد نیز باید بر اهمیت این مسئله تأکید کنم؛ به ویژه با توجه به تجربه حملات نظامی در جریان مذاکرات دو رویارویی پیشین و وعده های سیاسی آمریکا که به آن ها عمل نشد. قطعاً دیپلمات های ایرانی و تصمیم گیرندگان در تهران در مواجهه با این رویکرد جدید، با تردید و بدبینی عمل خواهند کرد. از همین رو، به سازوکارهای عملی، از جمله نظارت بین المللی و مشارکت کشورهایی نیاز داریم که بتوانند در تضمین اجرای تعهدات نقش داشته باشند.
در حال حاضر هیچ سازوکار مشخص و قابل اتکایی برای تضمین اجرای تعهدات وجود ندارد. به همین دلیل، این احتمال هست که هر توافقی نیز به سرعت نقض شود؛ همان طور که توافق نامه اسلام آباد با شکست مواجه شد. در مجموع، من احتمال بازگشت جنگ را جدی می دانم؛ به ویژه تا زمانی که آمریکا تصور کند می تواند از طریق تهدید و اعمال فشار، خواسته های حداکثری خود را به ایران تحمیل کند.
اتفاقاً تهدید نظامی می تواند نتیجه معکوس داشته باشد و ایران را بیش از پیش به رویکرد مقاومتی در برابر این فشارها پایبند کند. از سوی دیگر، آمریکا نیز مقاومت ایران را تهدیدی برای خود تلقی خواهد کرد. در چنین شرایطی، وارد یک معضل امنیتی می شویم؛ به این معنا که فشار آمریکا به مقاومت ایران منجر می شود و مقاومت ایران نیز فشار بیشتری بر آمریکا وارد می کند. در ادامه، مقاومت متقابل دو طرف می تواند ما را وارد چرخه ای از تنش و تشدید درگیری ها کند.
اگر بخواهم خلاصه کنم، مشکل اصلی از نظر من این است که آمریکا همچنان تصور می کند می تواند با منطق فشار و اتکا به برتری نظامی، ایران را به تسلیم وادار کند؛ درحالی که برای ایران، این رویارویی و مقاومت در برابر آن، مسئله امنیت و بقاست. این اولویت با هیچ معیاری قابل چشم پوشی نیست و اساساً امکان کنار آمدن با آمریکا را در شرایطی که دیپلماسی بر مبنای فشار نظامی شکل بگیرد، از بین می برد.
در اینجا می خواهم نکته ای را در پرانتز مطرح کنم: از منظر حقوق بین الملل، هر توافق نامه ای که در نتیجه فشار یک طرف یا از طریق تحمیل اراده آن بر کشور دیگر شکل بگیرد، اساساً غیرقانونی است. بنابراین، هر توافق احتمالی میان ایران و آمریکا نیز نباید حاصل اعمال فشار یا استفاده از زور و قدرت نظامی باشد.
برای جمع بندی، به همان نکته ای بازمی گردم که در ابتدا مطرح کردم. از نظر من، مسئله اصلی این مذاکرات صرفاً حل اختلافات هسته ای، رفع تحریم ها یا بازگشایی تنگه هرمز نیست؛ بلکه موضوع، بازتعریف رابطه ای است که در آن امنیت، بازدارندگی، حاکمیت ملی و توازن قدرت منطقه ای و بین المللی به یکدیگر گره خورده اند.
بار دیگر تأکید می کنم که توافق پایدار تنها زمانی می تواند به نتیجه برسد که دو طرف، به ویژه آمریکا، بپذیرند برای این رویارویی راه حل نظامی وجود ندارد. این پذیرش می تواند نقطه شروعی برای پرداختن به مسائل دیگر باشد؛ از جمله نقش میانجی ها، نحوه و زمان بندی اجرای تعهدات، شکل و نوع تعهدات و همچنین سازوکارهای تضمین توافق. به نظر من، این موارد اگرچه در مرحله اجرایی مذاکرات قرار می گیرند، اما نقش تعیین کننده ای در اعتبار و پایداری هرگونه توافق احتمالی خواهند داشت.
دیدگاه