اروند خبر ـ فرشید خدادادیان// اشغال ایران در شهریور۱۳۲۰ و در جریان جنگ جهانی دوم توسط نیروهای متفقین، از تلخ ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است.ایامی که ایران بدون داشتن منافع و به جرم داشتن “نفت” و همجواری با اتحاد جماهیر شوروی، محکوم به درگیرشدن در جنگ عالمگیر دوم شد.
بخش مهمی از مستندنگاری رویدادهای شهریور۱۳۲۰ در جنوب ایران و اشغال تاسیسات نفتی توسط نظامیان بریتانیایی، عکس هایی هستند که کاپیتان”جفری کتینگ”، افسر عکاس ارتش بریتانیا در آبادان و خوزستان گرفته و معروف ترین و تاثیرگذارترین آنها؛ ثبت لحظه ورود تفنگداران هندی ارتش بریتانیا به پالایشگاه آبادان است.
در مشخصات این عکس که به شماره کاتالوگ E5323در آرشیو رسمی دفتر جنگ جهانی دوم در لندن ضبط شده، آمده است که؛ در دوره مرتبط جنگ جهانی دوم تولید شده است.نام عکاس کاپیتان کتینگ، از بخش فیلم و عکس شماره یک ارتش، واحد فیلم و عکاسی قید شده و عنوان عکس: “تفنگداران هندی در حال ورود به دروازه اصلی پالایشگاه برای تحویل گرفتن نگهبانی و حفاظت از آن” ذکر گردیده و تاریخ تولید آن چهارم سپتامبر ۱۹۴۱ برابر با سیزدهم شهریور۱۳۲۰ خورشیدی است.همچنین ذکر شده که ماده تولید عکس، از نیترات بوده است.
جفری کتینگGeoffrey John Keating عکاس رسمی ارتش بریتانیا، افسر نظامی و فوتو ژورنالیست اهل ریسکی بود که در جریان جنگ جهانی دوم در نقاط مختلف درگیر در جنگ عالمگیر عکاسی کرده بود و هنگامی که بهمراه تفنگداران ارتش بریتانیا وارد آبادان در جنوب ایران شد، با جلوه دیگری از حضور بریتانیا در نقطه دیگری از جهان و این بار با “صنعت نفت” آشنا شد.کارهای خلاقانه او در جنگ باعث شد در سال ۱۹۴۲ نشان Military Cross (MC) را دریافت کند و در یکی از معدود عکس هایی که خود عکاس در آن حضور دارد، در کنار چرچیل، معمار بزرگ جنگ جهانی دوم دیده می شود.
تاریخ تولد “جفری جان کتینگ” در آرشیو بیوگرافی عکاسان مطرح بریتانیایی؛ ۲۱ اوت ۱۹۱۴ در ویلسدنwillesden در حومه لندن قید شده، بنابراین در زمان گرفتن آن عکس معروف در آبادان ایران، جفری کتینگ ۲۷ساله بوده است.این عکاس جوان، در پایان جنگ و با توجه به همان کارها در آبادان، برای استخدام در کمپانی نفت انگلیس و ایران دعوت شد و مستندات مختلف نشان می دهد در مدت طولانی از پایان جنگ جهانی دوم تا ملی شدن صنعت نفت در ایران، حضوری تاثیرگذار در دپارتمان اطلاعات و بعدها روابط عمومی کمپانی نفت داشته است.
از جمله مستندات باید به نشریهThe Optimist متعلق به کمپانی نفت انگلیس و ایران اشاره کرد که به بازدید جفری کتینگ عکاس رسمی official photographerکمپانی نفت از بندر ماهشهر اشاره می کند.
نشریهThe Optimist با معنای قابل توجه؛”خوش بین”مجموعهای از ۱۳ شماره غیرپیوسته است که بین اکتبر ۱۹۴۶ تا سپتامبر ۱۹۴۷ منتشر می شد و در آن به بازدید “کتینگ” و تهیه گزارش از موضوعاتی همچون؛ توسعه شهری بندر ماهشهر، پالایشگاه ها و تأسیسات نفت، راه آهن جدید، برق رسانی، مسابقات ورزشی کارکنان کمپانی نفت، زندگی اجتماعی جامعه کارکنان، اخبار محلی و همچنین مسائل کارگری و شورای کارخانه در این دوره زمانی فعالیت کمپانی نفت و با البته با نگاهی “خوش بینانه” پرداخته است.
در کتاب؛ “رنج نفت، تاریخ اجتماعی نفت در ایران” و در فصل مربوط به دوره منتهی به ملیشدن نفت، نیز درباره “جفری کتینگ” آمده است که در آن مقطع زمانی او در بخشInformation Department کمپانی نفت فعالیت می کرد و یکی از وظایف اصلی اش تغییر تصویر و برداشت از کمپانی بوده است.(اتابکی/۲۰۲۵)
این بخش همچنین توضیح می دهد که دفتر آبادانِ Information Department در تولید نشریات فارسی و انگلیسی، فیلمهای مستند، عکاسی خبری و مستند، پوسترهای تبلیغاتی، رادیو و برگزاری نمایشگاه ها فعالیت داشته است.
منابع دیگر در زمینه مقطع ملی شدن نفت که بریتانیایی ها از آن با عنوان؛ “بحران نفت” یاد کرده اند نیز موید این نکته است که جفری کتینگ، کارمند ارشد کمپانی نفت و مستقر در تهران بوده و با نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون نفت، برای جلوگیری از ملی شدن نفت ارتباط برقرار نموده و رایزنی می کرده است.
از سویی دیگر، منبعی آنلاین درباره زندگی اجتماعی و چهره های شاخص لندن نیز؛ جفری جان کتینگ را با عنوان“in charge of public relations at BP” معرفی می کند که بیانگر ارتقای او در کمپانی نفت بعد از ارتقای دفتر اطلاعات کمپانی به دفتر روابط عمومی کمپانی است.
بنابراین باید مسیر شغلی “جفری کتینگ” از شهریور۱۳۲۰ تا ملی شدن نفت را به این ترتیب بدانیم؛ عکاس نظامی در جریان اشغال آبادان، عکاس رسمی کمپانی نفت انگلیس و ایران، فعالیت در دپارتمان اطلاعات کمپانی نفت در آبادان، فعالیت روابط عمومی و رایزنی سیاسی بعنوان کارمند ارشد روابط عمومی کمپانی نفت در دفتر تهران و در مقطع منتهی به ملی شدن صنعت نفت.
جفری کتینگ، بعدها در ساختار BP مسئولیت روابط عمومی را احراز کرد و درگذشتش در سال۱۹۸۱ در لندن ثبت شده است.سربازی که از عکاسی برای ارتش بریتانیا در شهریور۱۳۲۰ در آبادان به روابط عمومی کمپانی نفت “بی پی” در لندن رسید.
دیدگاه