تهران- ایرنا- عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی درباره تصویب طرح کلی «مقابله با نفوذ سرویس های اطلاعاتی و دولت ها یا نهادهای بیگانه در کشور» می گوید: برای اجرای این طرح حداقل باید سه تا چهار میلیون نفر استخدام کنیم و معتقدم این قانون ادامه طرح صیانت و مسدود کردن فضای مجازی است.
به گزارش ایرنا، ۲۵ مرداد طرح مقابله با نفوذ بیگانگان در مجلس شورای اسلامی به تصویب اولیه رسید و این طرح با موافقان و مخالفان بسیاری هم روبه رو شده است. اما فارغ از موافقت ها و مخالفت ها جزییاتی از این طرح به دست اهالی فرهنگ و هنر که مخاطبان اصلی آن هستند به دست نرسیده است. برای اینکه بدانیم اساساً این طرح چه نکاتی دارد و نکات کلیدی مورد مناقشه آن چیست با وحید آگاه عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی به گفت وگو نشستیم.
ایرنا: در این طرح کلی که ارائه شده در ۳۳ بند موضوعات مختلفی مطرح شده شما قطعا این موضوعات را مورد بررسی قرار دادید فکر می کنید که اگر بخواهیم بند به بند جلو برویم کدام بندهای این طرح باعث نگرانی اهالی فرهنگ و هنر شده؟
به نظرم همه این بندها دچار مشکل است، این طرح که در ۱۹ ماده کلیتش تصویب شده و حالا دارد ماده به ماده در مجلس تصویب می شود و جلو می رود چیزی شبیه طرح صیانت هست که قبلاً در مجلس به سر منزل مقصود نرسید و بعد سر از شورای عالی انقلاب فرهنگی درآورد و در آنجا مصوب شد؛ در نهایت به نظرم این طرح ایرادات بسیار زیادی دارد و به نظر من معلم حقوق با سابقه ۱۵ سال وکالت دادگستری، این طرح کلاً باید کنار گذاشته شود حالا جزییات این طرح را می گویم که ایرادات طرح کجاست.
یک مقدمه خیلی کوتاه، ما برای چه قانون تصویب می کنیم؟ برای اینکه یک نیازی پیدا می کنیم می بینیم در یک مواردی خلا حقوقی داریم قانونی داریم؛ قانون نداریم یا قانون ناکارآمد است و در این شرایط قانون می نویسیم یا اصلاح می کنیم. ما در این زمینه همه چیز داشتیم؛ قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی کشورهای متخاصم علیه امنیت منافع ملی در سال ۱۴۰۴ را داشتیم. همه آن چیزهایی را که بخش امنیتی کشور و آنهایی که حافظ امنیت این کشور هستند تشخیص می دادند که نداریم قبل از جنگ تحمیلی دوم تصویب شده یعنی بعد از جنگ ۱۲ روزه و قبل از جنگ اخیر تصویب شده بوده است.
در این قانون می گوید که به غیر از رژیم صهیونیستی، آمریکا هم یکی از دولت های متخاصم است؛ درباره بقیه کشورها هم باید بررسی کنیم و تشخیص دهیم متخاصم هستند یا نیستند و درباره این موضوع هم شورای عالی امنیت ملی تصمیم گیر است. یعنی در قانونی که قبل از عید که تصویب شد از وزارت اطلاعات سلب صلاحیت شده و همه امور در دست شورای عالی امنیت ملی است. این ماده می گوید که هرگونه اقدام یا همکاری در زمینه فعالیت های سیاسی فرهنگی رسانه ای تبلیغاتی که نشر اکاذیب، همکاری با دولت های متخاصم یا خارجی باشد، هر محتوایی که موجب ایجاد رعب و وحشت عمومی شود یا ارسال فیلم، تصاویر، اطلاعات به شبکه ها، انسان رسانه ها و صفحات مجازی بیگانه که خلاف امنیت ملی باشد، همه جرم است.
ما پیش از این هم در قانون مجازات اسلامی کتاب پنجم تعزیرات سال ۷۵ فصلی با عنوان «جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی ایران» داشیم؛ بنابراین به طور قاطع، هیچ خلاء حقوقی و قانونی نداشتیم پس اصل تصویب این کلیات طرح که می خواهد قانون شود و امیدوارم نشود زیر سوال است که ما چه نیازی داشتیم؟
ما قبلاً هم در قانون مجازات اسلامی کتاب پنجم تعزیرات سال ۷۵ یک فصلی داشتیم، فصل جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی ایران؛ بنابراین به ضرس قاطع عرض می کنم که هیچ خلاء حقوقی و قانونی نداشتیم پس اصل تصویب این طرح که می خواهد قانون شود و امیدوارم نشود زیر سوال است که ما چه نیازی داشتیم؟
من در فرمایشات عزیزان و سروران ندیدم که بتوانند توجیه کنند که چرا ما نیاز به این قانون داشتیم. آن قانون تشدید مجازات جاسوسی بسیار قانون بدی است و ما فکر می کردیم آن بدترین قانونی است که تاکنون می توانسته تصویب شود اما با تصویب این طرح دیدیم که مورد اخیر خیلی بدتر از قانون جاسوسی است. در جایی اشاره می شود چنانچه همه واردی که به آن اشاره کردم جرم انگاری شود اگر در وضعیت های خاص نظامی امنیتی یا جنگ باشد تا سه درجه مجازات تشدید می شود، سه درجه می دانید یعنی چی؟ یعنی دیگه تا سقف مجازات تعییم می شود. یا براساس این قانون اشاره شده که دادرسی خارج از نوبت شعب ویژه دادگاه انقلاب انجام شده و سقف این رسیدگی ۱۰ روز است. معتقدم قانون تشدید مجازات جاسوسی قبل از عید تصویب شد و اکنون اجرا می شود بسیار قانون بدی است و براساس آن، با یک ارسال فیلم و عکس شما می توانید شدیدترین مجازات ها را برای افراد داشته باشید.
افراد متخلف در آن تمیز داده نشده که چه سطح تخلفی داشته باشد، از این منظر بد است؟
نه از این منظر که بسیار کلی و قابلیت تفسیر دارد و ارسال هر چیزی در شبکه های پیام رسان و مجازی را به خارج از کشور گفته خلاف امنیت ملی است؛ خلاف امنیت ملی چیست؟ چه کسی تشخیص می دهد که خلاف امنیت ملی است؟ یعنی می خواهم بگویم خود آن یک اقیانوس کبیری است که هر چه در آن بندازی جرم بوده و همان به نظر من کافی است.
در قانون سال ۷۵ ، در مواد ۴۹۸ تا ۵۱۲ اشاره شده که تشکیل گروه علیه امنیت ملی، عضویت در آن گروه، ایجاد خشونت یا تنش در جامعه از جهت توهین به اقوام و ادیان، تبلیغ علیه نظام و استفاده از اسناد محرمانه در راستای جاسوسی، انجام جرایم جاسوسی، ورود داخل اماکن ممنوعه یا نظامی و گرفتن فیلم و عکس، تحریک نیروهای مسلح به عصیان و فرار و تسلیم، جمع آوری و در اختیار قرار دادن اطلاعات محرمانه، هر گونه همکاری با دول متخاصم به هر نحو، اختفای جاسوس، بمب گذاری، تحریک مردم همه اینها از سال ۷۵ جرم است، آن قانون قبلی هم بوده بنابراین ما نفهمیدیم چرا این تصویب شده است.
افراد زیادی از بدنه قوه مجریه، دولت با طرح نفوذ بیگانگان مخالفت کردند؛ در یک قاب کلی به شما بگویم هر گونه ارتباطات مردم در زمینه علم، فرهنگ، اقتصاد و ارتباطات با جهان خارج را قطع می کند یعنی انگار که ما دور هم نشستیم و گفتیم که ما در یک وضعیت بدی هستیم در یک وضعیتی هستیم که جنگ هست نیست و به این نتیجه رسیدیم که ما با جهان هیچ ارتباطی نداریم، هیچ نیازی هم به جهان نداریم و همه پل های ارتباطی با جهان را در عرصه فرهنگ، هنر، رسانه، علم و اقتصاد را به هم می زنیم.
وقتی این طرح را می خوانم به این نتیجه می رسم که وضعیت بد اقتصادی تقصیر مردم است، وضعیت نامطلوب حکمرانی تقصیر مردم است، اینکه بخشی از مردم ناراضی اند تقصیر مردم است، اینکه اگر بعضی ها تصمیم داشته باشند که مثلاً یک نگاه ویژه ای به انتخابات داشته باشند هم تقصیر مردم است و این طرح مردم را مجازات می کند. هر کاری که شما در این چهار زمینه بزرگ زندگی که گفتم انجام بدهید طبق این طرح جدید، جرم است.
سامانه شفاف سازی که اعلام کردند وزارت کشور مکلف است آن را راه اندازی کند و دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی مسئول هماهنگی این سامانه است، چه کارکردی دارد؟ چون نکاتی که در مورد این سامانه اشاره می شود از جمله اینکه شما هر فعالیتی که انجام می دهید باید داخل این سامانه ثبت شده و اگر نهادهای امنیتی بعد از ۷ روز نکته ای برای آن فعالیت ها نداشته باشند، به معنای تایید است، این سامانه آیا به حل مسائلی که اشاره کردید کمک نمی کند؟
در این طرح می گوید شما می توانید با دانشگاه های مشخصا و گروه های خارجی علمی ارتباط برقرار کنید؛ با رسانه هایی که ما تایید می کنیم گفت وگو کنید و از جاهایی که ما می گوییم به اطلاح فاند یا کمک های مالی بگیرید. برای هر گونه اقدام باید بیایید اجازه بگیرید؛هر کاری خواستید کنید باید بیاید از من دولت اجازه بگیرید.
منظورم کل حاکمیت جمهوری اسلامی است، ما هیچ معیاری جز قانون اساسی نداریم یعنی همین امروز هم شورای نگهبان می خواهد این طرح را رصد کند، تاکید دارد خلاف قانون اساسی و خلاف موازین شرعی نباشد من که فقیه نیستم نمی دانم و اطلاعی ندارم اما در مورد قانون اساسی عرض می کنم ۱۰۰ درصد کلیت و جزئیات این طرح مغایر با قانون اساسی است. براساس قانون اساسی اینکه شما برای همه کارها از نهادهای بالادستی اجازه بگیرید نپذیرفته است. در مورد حزب، تجمعات نپذیرفته، فرهنگ، هنر و رسانه هم این مهم پذیرفتنی نیست. قانون مقابله با نفوذ بیگانگان می گوید چنانچه بخواهید همایش یا سمینار برگزار کنید، ارتباطات علمی و فرهنگی هنری داشته باشید باید اجازه بگیرید و سوال بعد از این تصویب طرح یاد شده این است که چه کاری بعد از تصویب این قانون جرم نیست؟
بر اساس آنچه که بنیانگذاران این طرح اعلام کردند، این قانون برای مقابله با کارگزاری پنهان است. آقای قشقاوی از موافقان طرح اشاره کردند که در حقیقت قانون جاسوسی داریم ولی قانون برای نفوذ نه، تفاوت این دو قانون نکته مهمی است و در ادامه به جاسوسی سنتی و نفوذ مدرن اشاره می شود. آیا طرح جدید مجلس با چیزی که به اسم نفوذ مدرن معرفی می شود، مقابله می کند؟
همه قوانین گذشته برای هر گونه نفوذی کافی بوده است؛ اگر نظر دوستان این است که ما کلا فضای مجازی را ببندیم یک اتوماسیون در ایران راه بندازیم و همه در داخل چیزی شبیه سایت های داخلی باشیم؛ ارتباطمان را با جهان ببندیم کسی نرود و نیاید؛ ارتباطی با هیچ کجای جهان در علم، پزشکی و فرهنگ و هنر نداشته باشیم و بعد دوستان بتوانند کشور را اداره کنند. وقتی از طریق دولت نتوانستند فضای مجازی را کاملا مسدود کنند به این طرح رسیدند و این، ادامه طرح صیانت و ادامه مسدود کردن فضای مجازی است. در این طرح نگاه به خارجی یعنی نگاه به غیرایرانی، این است که همه جاسوس هستند. یعنی شما طبق این قانون در یک صفحه اینستاگرام خارجی بخواهید مطلبی را بپسندید امکان دارد از آن جرم حاصل شود یعنی قبل از به اصطلاح لایک کردن یک پست مجازی، باید بروید از سامانه اجازه بگیرید که من می توانم برم این پست را لایک کنم؟ من می توانم بروم به این بخش سر بزنم و به نظرم اگر این قانون تصویب شود، چیزی حدود مثلا سه تا چهار میلیون نفر باید در وزارت امور خارجه و نهادهای امنیتی مجددا استخدام کنیم که ۷۰ میلیون را رصد کنند. نمی توانیم جلوی توسعه فرهنگ و هنر، رسانه و در واقع صادراتش به خارج از کشور بگیریم این نسل، نسلی که بر اساس ایده های خودش کار می کند و به جای گفت و گو این یعنی جرم انگاری یعنی از همه اصول حقوق جزا را زیر پا گذاشتیم.
اگر این قانون تصویب شود، چیزی حدود مثلا سه تا چهار میلیون نفر باید در وزارت امور خارجه و نهادهای امنیتی مجددا استخدام کنیم که ۷۰ میلیون را رصد کنند. نمی توانیم جلوی توسعه فرهنگ و هنر، رسانه و در واقع صادراتش به خارج از کشور بگیریم
اهالی فرهنگ روی ماده ۲۷ خیلی نکته دارند. این ماده می گوید فعالیت در فضای مجازی و فرهنگی از جمله تولید یا کارگردانی فیلم، سریال، مستند، تئاتر، موسیقی، کتاب و مانند آنها چنانچه مطابق مستندات ارائه شده توسط ضابط تحت حمایت یا اشراف یا هدایت یا آموزش یا راهبرد کارگزار بیگانه باشد موجب ۶ تا پنج سال محرومیت از خدمات اجتماعی خواهد شد؛ در صورتی که اثر تولید شده احکام دینی را زیر سوال ببرد یا تصویری ناروا و خلاف واقعی از جامعه و دستاوردهای انقلاب اسلامی را نشان دهد یا به قصد ضربه زدن به استقلال امنیت کشور و ترویج فرهنگ ضداسلامی منتشر شود صادرکننده مجوز تولید پخش یا انتشار و نیز منتشر کننده علاوه بر محرومیت دائم از خدمات اجتماعی به جزای نقدی معادل هزینه های تولید اثر محکوم می شود و میزان محکومیت جزای نقدی در هیچ صورت نمی تواند کمتر از دو برابر جزای نقدی مقرر برای مجازات نقدی جرایم تعزیراتی درجه یک باشد. شما توضیح بدید که این ماده به لحاظ قانونی این یعنی چی؟ تبعاتش چیست؟
سه نکته در مورد این ماده به خصوص هست یکی اینکه در کل این قانون چهار کلمه تکرار می شود؛ هدایت، راهبری، اشراف، آموزش.
کارگزار بیگانه را بگذاریم کنار، هر چیزی که بخواهید در جهان خلق کنید از این چهار مورد که اشاره کردم خارج نیست. خروج ماده ۲۷ است که ما هیچ مشارکت کننده خارجی نباید داشته باشیم، آثار ما را پخش کننده های خارجی نباید پخش کنند؛ با هیچ خارجی در فرهنگ و هنر و رسانه ارتباط نداشته باشیم مگر اینکه اجازه بگیریم. یعنی اگر شما یک تهیه کننده و پخش کننده خارجی بیاورید، خیلی راحت می توانید مشمول این ماده بشوید.چه کسی به فیلم ساز، به سازنده تئاتر، به سازنده اثر موسیقایی یا محصولات فرهنگی می تواند اجبار کند که شما فقط باید سفیدی ها را ببینید؟ شما همیشه باید یک تصویر زیبا از ایران ارائه بدید و همه خوشحال و خوشبخت هستند؛ این از کجا آمده؟ هر نقدی کنید در ایران می تواند مشمول سیاه نمایی باشد و چرا می گویند ۹۰ درصد ۹۵ درصد سفیدی را نشان دهد و اگر در کنارش نقد کوچکی بود ایرادی ندارد.
در قانون سیاه نمایی جرم نیست چون ما سیاه نمایی را چگونه تعریف می کنیم و آیا هر فیلم اجتماعی سیاه نمایی می شود؟ هر نشان دادن کاستی ها سیاه نمایی می شود؟ شما هر چیزی در مورد جرم و جنایت و کاستی و گرانی نشان می دهید، در نگاه ماده ۲۷ سیاه نمایی می شود.
با این نگاه باید سینمای مستند را جمع کنیم چون در این سینما فیلمساز به دنبال نشان دادن چیزهایی است که باید اصلاح شود؛ سیاه نمایی یعنی چی؟ تصویر نازیبا از ایران یعنی چی؟ یعنی همه فیلم ها باید کمدی باشد، شاد و بزن و بکوب و چقدر خوشحالیم، این ماده در انتها می گوید که صادرکننده مجوز تولید، مجوز پخش و تولیدکننده یعنی هنرمند، هر سه مجرم هستند.
نگرانی ما دقیقا همین است، شما فرض کنید مثلا ما فیلمی انتقادی می سازیم.
شما فرض کنید مثلاً آقای فرهادی فیلمی می سازد، یا سعید روستایی همانند آثار اخیرشان ایا اینها جرم است؟
گروه های مختلف نسبت به فیلم های این دو کارگردان به عنوان نمونه نگاه خودشان را داشتند، یه گروه های هم در حقیقت دفاع کردند در این شرایط و با قانون جدید آیا قاضی می تواند تفسیر کند یک اثر سیاه نمایی هست یا نیست؟ آیا این خطر ایجاد نمی شود که ما هر اتفاقی که می افتد را بتوانیم ببریم ذیل این قانون و فیلم ساز را مجرم کنیم یا کارگردان تئاتر را مجرم کنیم یا نویسنده را؟
شرایط دیگر از دست قضات محترم هم خارج می شود، همه چیز دست ضابط است، ضابط می گوید که سیاه نمایی است؛ من می خواهم سوال کنم با این نگاه باید سینمای مستند را جمع کنیم چون در این سینما فیلمساز به دنبال نشان دادن چیزهایی است که باید اصلاح شود؛ سیاه نمایی یعنی چی؟ تصویر نازیبا از ایران یعنی چی؟ یعنی همه فیلم ها باید کمدی باشد، شاد و بزن و بکوب و چقدر خوشحالیم، این ماده در انتها می گوید که صادرکننده مجوز تولید، مجوز پخش و تولیدکننده یعنی هنرمند، هر سه مجرم هستند. اگر هنرمند از این ماده نترسد و کارش را انجام دهد برای اینکه اعتقاد دارد باید کار درست انجام داد مدیر دولتی، رئیس سازمان سینمایی و هر مدیر ذی ربطی دست و دلش برای اعطای مجوز به هنرمندان می لرزد و با خود می گوید طوری مجوز بدهم که دچار محرومیت از خدمات و انفصال دولتی نشوم.
معتقدم این ماده خیلی با عصبانیت و خیلی تیز و تند نوشته شده است. خواستند چیزی بنویسند که قاعده کلا جمع شود؛ با چند دسته شخصیت در این راه طرفیم؛ آدم های که نسبت به این متون واکنش نشان می دهند؛ برخی هم یک تصور قدیمی جالب، یک نگاه ساده انگارانه از سرخوشی دارند، نه! اینکه تصویب نمی شود؟ نه حالا تصویب نمی شود، این کلیاتش تصویب شده و وقتی با همچین عدد بالایی کلیاتش تصویب شده چهار ماده بالا و پایین تصویب می شود. زمانی که عده ای بخواهند چیزی را تصویب کنند، اگر دولت هم ول کند، لایحه در مجلس می آید، اگر دولت همراهی نکند، طرح می شود و به مجلس می رود.
در نهایت بانیان این طرح، اگر در مجلس نشد در شورای عالی انقلاب فرهنگی آنرا تصویب می کنند، چون نهادها زیاد است؛ ما می توانیم در مورد ایرادات شکلی طرح هم صحبت کنیم که این لایحه قضایی است، در قاعده باید طرح در قوه قضاییه نوشته شده و به قوه مجریه ارجاع شود و پس از تایید طرح به قوه مقننه برسد. امروز یک آن طرح به قوه مقننه آمده و تصویب کلیاتش انجام شده و ماده ماده جلو می رود و حالا هی بیانیه بدهید و مخالفت کنید. برخی ظاهرا باورشان نمی شود که همه چیز تصویب می شود و این صداها به نظرم به جایی نخواهد رسید.
تهران – ایرنا – رئیس مجلس شورای اسلامی با تأکید براینکه طرح مقابله با نفوذ بیگانگان باید با…
تهران – ایرنا – نمایندگان مجلس شورای اسلامی در بررسی طرح مقابله با نفوذ بیگانگان، تعاریف و…
تهران- ایرنا- معاون اول رئیس جمهور با انتقاد از طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان در کشور» گفت:…
تهران- ایرنا- معاون حقوقی رئیس جمهور با اعلام اینکه هیات دولت مخالفت صریح خود با «طرح برای…
رویش زاگرس
دیدگاه